Kiến trúc hệ — ba tầng và các điểm chốt của dự án
Nếu bản đồ tri thức là mặt bằng thì kiến trúc hệ là bản vẽ kết cấu: bản vẽ ấy nói ai được làm gì, đọc gì, và ở chỗ nào thì phải dừng lại xin ý kiến. Trang này trình bày bản khung — khi đồng hành, ba tầng được nạp nội dung thật và người của anh chị ký ở mỗi tầng.
Ba tầng — chúng tôi hay ví với một ngôi nhà, vì cả hai bên đều hình dung được ngay
Một hệ thống chạy được cần đủ ba tầng. Thiếu tầng vai thì AI trả lời như người ngoài. Thiếu tầng tri thức thì trả lời trôi chảy bằng những mảnh chưa ai kiểm. Thiếu tầng quy tắc thì trả lời cả những việc đáng ra phải hỏi người.
| Tầng | Trong ngôi nhà | Trong studio | Nói bằng chuyện người |
|---|---|---|---|
| VAI | ai ở phòng nào | About Me — bản người đứng đầu ký, rồi mỗi phòng một bản kế thừa | như đưa một kiến trúc sư mới vào studio: nói cho người ấy biết studio là ai, phục vụ khách nào, gu ra sao, việc gì không bao giờ làm |
| TRI THỨC | đồ đạc để đúng chỗ | tám kho có mã, mỗi kho một sổ, một người giữ | như thư viện chi tiết của một studio có nếp: tra mã là ra đúng ngăn, chưa phải hỏi từng người |
| QUY TẮC | nội quy của nhà | Luật 0 — ba mức: Tuyệt đối · Bắt buộc · Tham vấn | như những điều một kiến trúc sư lành nghề không bao giờ làm, nay viết ra để người mới và AI cùng giữ |
Luật 0 — ba mức, để hệ biết khi nào tự làm và khi nào phải hỏi người
Luật 0 là tên riêng của tầng quy tắc. Mỗi quy tắc thuộc đúng một mức, và mức ấy quyết định hành vi của hệ khi gặp tình huống. Bấm từng ô để xem mức đó hoạt động ra sao.
Điều không bao giờ làm và không bao giờ nói với khách. Gặp tình huống thuộc mức này, hệ giữ chặt và không đi tiếp. Ví dụ khung: gửi khách một bản chưa qua người chốt chất lượng.
Việc chỉ được đi tiếp khi có chữ ký của người có thẩm quyền, kèm mã quy tắc. Ví dụ khung: thay đổi sau khi khách đã duyệt concept.
Tình huống chưa có tiền lệ: hỏi trưởng bộ phận khi còn trong kinh nghiệm chung, hỏi nhà thầu hoặc nhà cung cấp khi vượt ra ngoài. Câu trả lời được ghi lại thành quy tắc mới.
Một việc chưa có tiền lệ xuất hiện trong lúc làm. Người phụ trách ghi lại bối cảnh, chưa cần soạn tài liệu.
Trong kinh nghiệm chung thì hỏi trưởng bộ phận; vượt ra ngoài thì hỏi nhà thầu hoặc nhà cung cấp vật liệu.
Người có thẩm quyền chốt, kèm lý do. Lý do quan trọng ngang câu trả lời, vì lần sau bối cảnh có thể khác.
Quy tắc vào kho LUẬT 0 với mã, mức, người ký, ngày. Agent đọc được từ lúc này.
Lần sau gặp lại, hệ dẫn đúng mã. Quy tắc hết phù hợp thì đánh dấu, không xoá — lịch sử là thứ giải thích vì sao hôm nay làm thế.
Sáu điểm chốt — mỗi điểm một người ký, một điều kiện để đi tiếp
Một dự án thiết kế đi từ tiếp cận khách tới bàn giao hồ sơ. Ở sáu chỗ dưới đây, hệ dừng lại và đòi một điều kiện trước khi cho đi tiếp. Đây là bản khung — số điểm chốt và tên của anh chị được vẽ lại trong buổi đầu tiên theo đúng cách anh chị đang chạy.
Bộ câu hỏi khai thác thông tin đã đủ: gu, nhu cầu sinh hoạt, ngân sách, ràng buộc hiện trạng. Điều kiện đi tiếp: khách xác nhận bản tóm tắt đầu vào.
Phạm vi, số vòng sửa, mốc bàn giao và mốc thanh toán ghi rõ. Điều kiện đi tiếp: hai bên cùng hiểu một cách.
Khách duyệt phương án. Điều kiện đi tiếp: bản đã duyệt được giữ lại kèm ngày và người ký, không nằm rời trong một tệp trình chiếu.
Danh mục bản vẽ đủ lớp, phối hợp bộ môn đã khớp. Điều kiện đi tiếp: người chốt chất lượng ký vào danh mục.
Phiếu thay đổi ghi rõ đổi gì, ảnh hưởng tiến độ và chi phí. Điều kiện đi tiếp: khách ký phiếu trước khi đội làm tiếp.
Hồ sơ hoàn công, ảnh công trình, bài học của dự án vào thư viện. Điều kiện đi tiếp: thư viện nhận đủ, dự án sau dùng lại được.
Ranh giới AI và người — vẽ bằng từng khâu, không bằng khẩu hiệu
| Việc | Ai làm |
|---|---|
| Dàn hồ sơ theo mẫu, tra chi tiết cấu tạo trong thư viện, đếm đủ lớp của một bộ hồ sơ, nhắc việc quá hạn, tra quy tắc rồi dẫn đúng mã | AI |
| Chốt ý đồ với khách, quyết định về giá, cam kết tiến độ, ký hồ sơ phát hành | Người của anh chị — và ở mỗi chỗ ấy hệ giữ chặt |
| Khi không chắc | AI dừng lại và dẫn quy tắc, không đoán tiếp |
Cửa vào
Kiến trúc hệ của studio anh chị được dựng trong tuần 1 và tuần 2, sau khi bản đồ tri thức đã có tên người giữ từng kho. Chỗ nào chưa rõ, anh chị cứ hỏi — chúng tôi trả lời bằng ví dụ từ nghề.
Liên hệ — Hotline · Zalo · EmailĐây là bản khung. Số điểm chốt và ba mức Luật 0 của studio anh chị do người đứng đầu chốt và ký.